SCHAAMTE.BE | Kaat Haest

Het is woensdagochtend kwart voor negen. Ik hoor in de les te zijn.
Maar ik ben er niet.
Ik zit met mijn hoofd bij het volgende vak, waarvoor ik een paper moet indienen. Het grootste werk heb ik vannacht geleverd, maar de finishing touch, daar ben ik nu mee bezig: nalezen en afdrukken. En dat duurt even, als je op de enige printer in het computerlokaal van de school vertrouwt.
Op weg naar de klas bedenk ik – als excuus – een andere ochtend. Ik kom wel vaker te laat, ik heb het in de vingers.
Het laatste stukje leg ik sprintend af: gang uit, vier trappen op, dubbele deur, en dan rechts, lokaal 228.
Ik val de klas binnen, gooi mijn rugzak op de grond, zak neer op een stoel en begin. Dat tram 2 vanochtend niet reed – technische storing – dat ik daarom helemaal terug moest naar mijn kot, om mijn fiets te nemen, en halverwege viel de ketting eraf, gelukkig heeft een vriendelijke voorbijganger me geholpen, maar toen sprongen alle verkeerslichten op rood, en dan bleek dat ik mijn gsm vergeten was, dus dat ik niks kon laten weten, wat een gedoe, maar gelukkig ben ik er geraakt.
Achteraf blijkt dat mijn docente mij vanochtend al door de gang had zien lopen, en dat ze zich hardop verbaasde dat ik er nog niet was, toen ze om half negen stipt de klasdeur sloot.

UIT DE VERGEETPUT

Het is een zeldzame soort, denk ik, maar ik heb een exemplaar te pakken gekregen: een blozende drummer! (Live te bekijken in de voorstelling ‘De Schaamteclub’!)

(3′13″)

De kleuters van meester Roel praten over verlegen zijn, en over schaamte…

(4′31″)

“TWEE OUDE VROUWTJES schaamden zich dat ze waren zoals ze waren: klein, rimpelig, bevend, schuifelend.
Als ze toevallig naar elkaar keken sloegen ze hun ogen neer, en ze zeiden zo weinig mogelijk tegen elkaar.
Ze kleedden zich uit in het donker, keken nooit meer in een spiegel. En als de een ’s nachts in haar slaap haar arm om de ander sloeg, iets vriendelijks droomde, dan schoof de ander – als ze wakker was – zo ver mogelijk naar de rand van het bed, lag daar doodstil en met koude tenen.
Ze schaamden zich voor alle mensen die ze kenden. Ze schaamden zich dat ze binnen afzienbare tijd ziek en gebrekkig zouden worden. Ze schaamden zich vooral dat ze dood zouden gaan, met alles wat daaraan te pas kwam: het constateren van de dood, het afleggen, het opbaren, het zingen, het snikken, het begraven. Al die vreemde mensen om hun koude lijf.
Ze rilden als ze aan zichzelf dachten.
Ze zaten meestal zwijgend in hun stoel in hun grote, schemerige kamer en probeerden voortdurend zich iets moois te herinneren. Maar hun schaamte liet dat niet toe. Ze moesten hoesten en ze moesten zuchten. En soms moest een van hen zachtjes huilen.
De ander durfde haar dan niet te troosten. Ik weet niet meer hoe dat moet, dacht ze, misschien doe ik het wel averechts.
De een vond het afschuwelijk dat ze zich zo schaamde, en haatte bovendien ook nog dat gevoel van afschuw in zichzelf.
De ander was, wat haar betreft, liever een hond geweest, van een soort dat zo’n jaar of tien wordt, of een vlinder. Liever nog, dacht ze, waren mensen andere wezens geweest, toen ik als een van hen geboren werd.” (p.27-28)

TOON TELLEGEN

“Verlegenheid is als je je afkeert van iets wat je wilt. Schaamte is als je je afkeert van iets wat je niet wilt.”

JONATHAN SAFRAN FOER

Je ergens voor schamen is een rotgevoel. Maar schaamte is volgens Darwin ook de meest menselijk emotie en Darwin kan het weten want hij is vandaag jarig. Psycholoog Joost Baneke schreef een boek over schaamte: ‘Waarom vrouwen zich meer schamen dan mannen. Over psychologie, criminaliteit en cultuur.’ In het Wetenschapscafé vertelt hij over de functie van schaamte en of schaamte een lichamelijk of psychisch verschijnsel is.

Filmpje Wetenschapscafé van 15/02/’10 over schaamte

“Wie niet beschaamd is voor zijn zonde is dubbel zondig.”

ONBEKEND

Ik ben vijf en ik mag naar het verjaardagsfeestje van mijn beste vriendin.
Ik heb samen met Papa twee cadeautjes uitgekozen: een 3D-puzzel van het Peperkoekenhuisje, en een toverpen die licht geeft en bibbert als je schrijft.
Mijn vriendinnetje scheurt mijn pakje open, en is ontzettend blij met de puzzel. De pen heeft ze niet gezien. Die is in de plooien van het inpakpapier verdwenen, en aan de kant gegooid.
Even later spelen we buiten verstoppertje. Ik moet plassen. Ik loop door de woonkamer, en herken mijn cadeaupapier. Ik zoek de toverpen en steek hem stiekem in mijn jaszak.
’s Avonds lig ik in bed. Papa vertelt een verhaaltje over Jip en Janneke. Plots stopt hij midden in een zin.
Hij heeft de toverpen zien liggen, weggemoffeld tussen mijn knuffels.
Hij vraagt waarom de pen in mijn slaapkamer ligt, en niet bij mijn vriendinnetje.
Ik vertel wat er die middag gebeurd is. Ik word rood.
Papa is niet boos, maar zegt dat ik nooit graag zal schrijven met die pen, omdat ze eigenlijk niet van mij is.
Hij stelt voor dat mijn vriendinnetje woensdagnamiddag komt spelen. Dat ik dan alles vertel. En dat ik haar daarna haar tweede verjaardagscadeautje geef.

UIT DE VERGEETPUT

de schaamte van de man
is te zwaar om dragen en hij duwt
haar in de hoek naast het zelfportret.
daar stapelt zich na jaren de schaamte op,
hoger en hoger tot er nieuwe pas op
de stapel, het evenwicht verliest
en over de oude glijdt
tot de hoek te klein is
en een kamer wordt,
de kamer een huis
dat door de schoorsteen schaamte rookt
en waarvan zelfs in de schaduw
schaamte huist.

SYLVIE MARIE

_____________________________________________________

> In welke hoek van welke kamer zou jij je schaamte opslaan?

>> Ontwerp je eigen ‘schaamtestapel’…

EDVARD MUNCH (1907)

Ik kijk hem voor het eerst in de ogen en ik weet meteen: hij is het. De vader van mijn kinderen. De man met wie ik oud zal worden.
Ik wacht af, rustig, geduldig. Per slot van rekening is hij mijn onvermijdelijke lot.
Ik maak contact, het klikt. En eindelijk beseft ook hij: ik ben het.
Om dat te vieren gaan we uit eten. Heel chique. Heel echt. Samen. Uit eten.
Hij suggereert gamba’s in looksaus. Kan geen kwaad, zolang we er maar beiden van genieten. We heffen het glas. Armen verstrengeld, ogen verankerd.
Als de gamba’s arriveren, besef ik plots dat ik iets voorgeschoteld krijgt waarmee ik geen weg weet. De gamba’s zijn ongepeld.
Verlegen beken ik dat ik niet goed weet hoe dit aan te pakken zonder mijn vingers vuil te maken.
Hij, gecharmeerd, toont hoe de vork in de lengte past en hoe het mes, heel langzaam, het pantser perfect ontmantelt.
Ik besef: op deze man kan ik rekenen. Deze man weet raad.
Vol vertrouwen spies ik een gamba aan mijn vork. Met veel overtuiging schuif ik het mes tussen vlees en harnas. Een beetje trekken, een beetje duwen en heel veel… Schaamte, als plots de gamba tot leven komt, weerstand biedt en schild met saus en al van zich afwerpt: over het tafelkleed, over het zoutvaatje, over zijn soortgenoten in het tegenoverliggende bord, recht in het verbaasde gezicht van hem, de man van wie ik nu al weet: die zal nooit meer ongepeld eten met mij.

UIT DE VERGEETPUT

JAN DE BRUIN

“Mannen vinden het beschamend om in zwembroek op het strand te wandelen met zichtbare borstontwikkeling.”

LANDER DEWEER

RENE COUSEIN (2008)

Heel vroeger:

1. Weglopen, maar weten dat je over een kwartier weer op de stoep staat.
Ik zat op de stoep, voor mijn huis. Ik had mijn koffer ingepakt, die groter was dan ik.
De koffer stond naast me.
De buurvrouw kwam thuis, en zei ‘Dag kind, hebben ze je er weer uitgeflikkerd’.
Ik schaamde me voor twee dingen:
-Dat ik iemand was die ze er uit zouden flikkeren,
-dat mijn ouders mensen waren, die een zevenjarig kind op straat zouden zetten.

Vroeger:

1. Gebrek aan talent, op verschillende vlakken.
Ik had een groot rekendefect op school.
Ik stal alle antwoordboekjes aan het begin van het jaar, en maakte kopies.
De enige kopieën die ik in mijn leven maakte, en nooit kwijt raakte.
Men dacht dat ik een wonderkind was.
Eenzaam ging ik naar huis.

2. Mijn gulzigheid.
Mijn vriendinnen trokken het goed, om na schooltijd, maar 1 snoepje te nemen.
Ik nam ook altijd een eenheid, maar dan wel 1 zak,
dus stal ik snoepjes bij mijn vriendinnen, als ze niet keken.
Eigenlijk schaam ik me hier niet voor. Ik ben een goede dief.

Iets minder vroeger:

1. Niet weten hoe je met iemand naar bed moet gaan.
Ik zei tegen mijn eerste vriendje, dat ik mijn moeder had beloofd dat ik haar zou bellen, als hij een poging zou doen mijn kleren uit te doen.
Hij moest hard lachen, en deed toch mijn trui uit.
Ik had toen nog weinig borsten, iets waar ik mij ook voor schaamde,
en toen zei ik: heb je al die moeite voor niks gedaan. Ik draag nog hemden.
Ik schaamde mij, dat ik niet zo cool was als de meisjes die het niet erg vonden dat ze nog geen borsten hadden.

2. Gebrek aan vrienden
Ik had in mijn klas weinig vrienden.
Ik verzon mensen, die ‘liefs’ met een dikke stift op mijn etui schreven.
“Hannah” was er een van.

3. Niet toegeven dat je gewoon niet rookt
Ik had twee vrienden op de middelbare school, die rookten.
Ik wilde niet roken, en zei dat ik een groot geheim had, waardoor ik niet mocht roken.
Toegeven dat ik gewoon niet rookte, had ik niet aan gedacht.
Ik schaam mij hier diep voor.

Nu:

1.  Schaamte voor mijn schaamte
Schaamte vind ik niet erg. Mooi wel zelfs.
Maar ik schaam mij vaak om mijn schaamte, en dat vind ik bijna ondraaglijk.
Omdat ik kennelijk niet kan toegeven, dat er dingen zijn waar ik mij voor schaam.
Dat ik zo iemand ben.
En dat ik niet ben als Pippi Langkous.
Die schaamte om schaamte wil ik ook altijd verbergen, omdat Pippi Langkous zich nooit zou schamen voor haar schaamte.

REBEKKA DE WIT