SCHAAMTE.BE | Kaat Haest

Het is een zwoele zomeravond. We zitten in het Harmoniepark met een paar flessen drank. De examens zijn net voorbij, we hebben het verdiend. We babbelen, drinken, genieten. Een paar uur, en flessen, later moeten we dringend plassen – maar we zijn té dronken om een beschut plekje te zoeken. In het midden van het park laten we ons ondergoed zakken – niemand ziet ons, toch? En terwijl we gehurkt en luid lachend ons ding doen, merken we veel te laat de lustige wandelaar op, die plots naast ons staat.

UIT DE VERGEETPUT

Ik had vroeger als kind en puber regelmatig dezelfde droom. Ik vertrok telkens thuis met enkel een onderhemd aan en voor de rest helemaal bloot. Hoe het kwam dat ik de rest van mijn kleren vergat, was me nooit duidelijk. Alleszins was ik niet belust op het ontwikkelen van lustgevoelens van de passanten. Blijkbaar viel het ook niet zo op dat ik door winkelstraten, schoolgangen, bos en hei, strand en plein passeerde met enkel mijn marcelleke aan. Maar een schaamte dat ik voelde, ongelofelijk. Ken je dat gevoel van in een droom en dan wakker worden en die schaamte blijven voelen.

Blijkbaar is dat een droom die meer voorkomt bij mensen. Het zou iets te maken hebben met jezelf al dan niet figuurlijk willen blootgeven ofzo. Ik heb me er nooit op toegelegd om dat te onderzoeken maar als er dromenkenners zijn, die mogen altijd reageren.

Het is lang geleden (hout vasthouden) dat ik die droom nog heb gehad. Of dat iets wil zeggen over mij nu? Je moest je schamen bij de gedachte alleen al!

Bestaan schaamluizen echt?

Ik ben nog nooit iemand tegen gekomen waarvan ik weet heb gehad dat hij of zij ooit schaamluizen heeft gehad. Ik heb nog nooit op welke openbare (of geslotenbare) plek dan ook iemand ter hoogte van de schaamstreek onbedaard zien krabben dat het een lieve lust was.

Zou het woordje ’schaam’ er dan voor iets tussen zitten? Schamen mensen zich voor het feit dat ze luizen hebben? Dat denk ik wel. En moet je je dan meer schamen dat die luizen van je hoofd afzakken naar je oksels en je kruis? Is het daarom dat we die luizen in de volksmond dan maar schaamluizen zijn gaan noemen?

Ik heb zo een beetje zitten zoeken en surfen rond het thema schaamluizen en zie dan dat het hele onschuldige diertjes zijn. En ja er is een verschil tussen hoofd- en schaamluizen. Deze laatste houden blijkbaar van dikkere haren. Weten we dat ook ineens. Onder onze oksels en zeker op, in, rond onze schaamstreek hebben we dikkere haren. Worden daar dan ook pruiken van gemaakt want ik heb me laten vertellen dat je dikke haren nodig hebt om pruiken van te maken. En onze westerse haren zijn te dun voor pruiken. Daar gebruiken ze dan Oosters hoofdhaar voor.

Schaamluizen dus. Zou je die kunnen kweken in laboratoria of aquaria? Lijkt we wel grappig om elke dag die diertjes te voeren met plukjes schaamhaar.

En daar zit ik dan. Negentien jaar. Met een meisje van zestien dat aan mijn lippen hangt. Lippen die al te veel onzin hebben gekust, te veel belachelijke verhaaltjes hebben geloosd. Ik weet dat dit niets wordt. Ik weet van de projectie, van de beelden, van haar prins op het witte paard. Ik weet dat ik hier niets te zoeken heb. Dat ik in haar mondje niets verloren ben.

Maar ik ga mee. Op haar zetel kom ik naakt te weten dat ze nog maagd is. Dat ze zo graag wil. Dat ze me graag ziet. Dat ze er klaar voor is. Ik weet al te goed dat dit voor mij niets is. Maar ik ga mee. En mee. En mee.

Ik zal het aan mijn vrienden zeggen. Ik zal zelfs lachen als ze vroegen hoe het was. Ik zal niets laten weten. Zeggen dat ik niet kan, dat ik wegmoet, dat ik te laat ben, dat ik geen zin heb. Dat mijn gsm stuk is.

Ze zal het me niet kwalijk nemen. Ik zal het contact traag verbreken. Niets meer laten weten. Ik zal haar nummer wissen. Ik zal er niet meer aan denken. Maar ik ging mee. En mee. En mee.

UIT DE VERGEETPUT

Het is woensdagochtend kwart voor negen. Ik hoor in de les te zijn.
Maar ik ben er niet.
Ik zit met mijn hoofd bij het volgende vak, waarvoor ik een paper moet indienen. Het grootste werk heb ik vannacht geleverd, maar de finishing touch, daar ben ik nu mee bezig: nalezen en afdrukken. En dat duurt even, als je op de enige printer in het computerlokaal van de school vertrouwt.
Op weg naar de klas bedenk ik – als excuus – een andere ochtend. Ik kom wel vaker te laat, ik heb het in de vingers.
Het laatste stukje leg ik sprintend af: gang uit, vier trappen op, dubbele deur, en dan rechts, lokaal 228.
Ik val de klas binnen, gooi mijn rugzak op de grond, zak neer op een stoel en begin. Dat tram 2 vanochtend niet reed – technische storing – dat ik daarom helemaal terug moest naar mijn kot, om mijn fiets te nemen, en halverwege viel de ketting eraf, gelukkig heeft een vriendelijke voorbijganger me geholpen, maar toen sprongen alle verkeerslichten op rood, en dan bleek dat ik mijn gsm vergeten was, dus dat ik niks kon laten weten, wat een gedoe, maar gelukkig ben ik er geraakt.
Achteraf blijkt dat mijn docente mij vanochtend al door de gang had zien lopen, en dat ze zich hardop verbaasde dat ik er nog niet was, toen ze om half negen stipt de klasdeur sloot.

UIT DE VERGEETPUT

Ik ben vijf en ik mag naar het verjaardagsfeestje van mijn beste vriendin.
Ik heb samen met Papa twee cadeautjes uitgekozen: een 3D-puzzel van het Peperkoekenhuisje, en een toverpen die licht geeft en bibbert als je schrijft.
Mijn vriendinnetje scheurt mijn pakje open, en is ontzettend blij met de puzzel. De pen heeft ze niet gezien. Die is in de plooien van het inpakpapier verdwenen, en aan de kant gegooid.
Even later spelen we buiten verstoppertje. Ik moet plassen. Ik loop door de woonkamer, en herken mijn cadeaupapier. Ik zoek de toverpen en steek hem stiekem in mijn jaszak.
’s Avonds lig ik in bed. Papa vertelt een verhaaltje over Jip en Janneke. Plots stopt hij midden in een zin.
Hij heeft de toverpen zien liggen, weggemoffeld tussen mijn knuffels.
Hij vraagt waarom de pen in mijn slaapkamer ligt, en niet bij mijn vriendinnetje.
Ik vertel wat er die middag gebeurd is. Ik word rood.
Papa is niet boos, maar zegt dat ik nooit graag zal schrijven met die pen, omdat ze eigenlijk niet van mij is.
Hij stelt voor dat mijn vriendinnetje woensdagnamiddag komt spelen. Dat ik dan alles vertel. En dat ik haar daarna haar tweede verjaardagscadeautje geef.

UIT DE VERGEETPUT

Ik kijk hem voor het eerst in de ogen en ik weet meteen: hij is het. De vader van mijn kinderen. De man met wie ik oud zal worden.
Ik wacht af, rustig, geduldig. Per slot van rekening is hij mijn onvermijdelijke lot.
Ik maak contact, het klikt. En eindelijk beseft ook hij: ik ben het.
Om dat te vieren gaan we uit eten. Heel chique. Heel echt. Samen. Uit eten.
Hij suggereert gamba’s in looksaus. Kan geen kwaad, zolang we er maar beiden van genieten. We heffen het glas. Armen verstrengeld, ogen verankerd.
Als de gamba’s arriveren, besef ik plots dat ik iets voorgeschoteld krijgt waarmee ik geen weg weet. De gamba’s zijn ongepeld.
Verlegen beken ik dat ik niet goed weet hoe dit aan te pakken zonder mijn vingers vuil te maken.
Hij, gecharmeerd, toont hoe de vork in de lengte past en hoe het mes, heel langzaam, het pantser perfect ontmantelt.
Ik besef: op deze man kan ik rekenen. Deze man weet raad.
Vol vertrouwen spies ik een gamba aan mijn vork. Met veel overtuiging schuif ik het mes tussen vlees en harnas. Een beetje trekken, een beetje duwen en heel veel… Schaamte, als plots de gamba tot leven komt, weerstand biedt en schild met saus en al van zich afwerpt: over het tafelkleed, over het zoutvaatje, over zijn soortgenoten in het tegenoverliggende bord, recht in het verbaasde gezicht van hem, de man van wie ik nu al weet: die zal nooit meer ongepeld eten met mij.

UIT DE VERGEETPUT

Heel vroeger:

1. Weglopen, maar weten dat je over een kwartier weer op de stoep staat.
Ik zat op de stoep, voor mijn huis. Ik had mijn koffer ingepakt, die groter was dan ik.
De koffer stond naast me.
De buurvrouw kwam thuis, en zei ‘Dag kind, hebben ze je er weer uitgeflikkerd’.
Ik schaamde me voor twee dingen:
-Dat ik iemand was die ze er uit zouden flikkeren,
-dat mijn ouders mensen waren, die een zevenjarig kind op straat zouden zetten.

Vroeger:

1. Gebrek aan talent, op verschillende vlakken.
Ik had een groot rekendefect op school.
Ik stal alle antwoordboekjes aan het begin van het jaar, en maakte kopies.
De enige kopieën die ik in mijn leven maakte, en nooit kwijt raakte.
Men dacht dat ik een wonderkind was.
Eenzaam ging ik naar huis.

2. Mijn gulzigheid.
Mijn vriendinnen trokken het goed, om na schooltijd, maar 1 snoepje te nemen.
Ik nam ook altijd een eenheid, maar dan wel 1 zak,
dus stal ik snoepjes bij mijn vriendinnen, als ze niet keken.
Eigenlijk schaam ik me hier niet voor. Ik ben een goede dief.

Iets minder vroeger:

1. Niet weten hoe je met iemand naar bed moet gaan.
Ik zei tegen mijn eerste vriendje, dat ik mijn moeder had beloofd dat ik haar zou bellen, als hij een poging zou doen mijn kleren uit te doen.
Hij moest hard lachen, en deed toch mijn trui uit.
Ik had toen nog weinig borsten, iets waar ik mij ook voor schaamde,
en toen zei ik: heb je al die moeite voor niks gedaan. Ik draag nog hemden.
Ik schaamde mij, dat ik niet zo cool was als de meisjes die het niet erg vonden dat ze nog geen borsten hadden.

2. Gebrek aan vrienden
Ik had in mijn klas weinig vrienden.
Ik verzon mensen, die ‘liefs’ met een dikke stift op mijn etui schreven.
“Hannah” was er een van.

3. Niet toegeven dat je gewoon niet rookt
Ik had twee vrienden op de middelbare school, die rookten.
Ik wilde niet roken, en zei dat ik een groot geheim had, waardoor ik niet mocht roken.
Toegeven dat ik gewoon niet rookte, had ik niet aan gedacht.
Ik schaam mij hier diep voor.

Nu:

1.  Schaamte voor mijn schaamte
Schaamte vind ik niet erg. Mooi wel zelfs.
Maar ik schaam mij vaak om mijn schaamte, en dat vind ik bijna ondraaglijk.
Omdat ik kennelijk niet kan toegeven, dat er dingen zijn waar ik mij voor schaam.
Dat ik zo iemand ben.
En dat ik niet ben als Pippi Langkous.
Die schaamte om schaamte wil ik ook altijd verbergen, omdat Pippi Langkous zich nooit zou schamen voor haar schaamte.

REBEKKA DE WIT

Als ‘interne leerling’ van 12 jaar moest ik elke woensdagnamiddag meedoen aan de verplichte voetbalcompetitie. Verder reikte de fantasie van de leerlingbegeleiders toen niet.

Mijn afkeer tegenover dat sjotten kreeg op een keer een boost : ik had met mijn twee linkervoeten een own-goal gemaakt !  De woensdag daarop verstopte ik me in een toilet. Ik zou daar wel blijven wachten tot de voetballerij weeral voorbij was. Maar ik had niet op de telkunst van de beul gerekend : die schalde meermaals en luidkeels mijn naam. Met gebogen hoofd verliet ik mijn schuilplaats, niet ziend maar wel wetend dat een honderdtal jongensogen op mij gericht waren.

Kun je geloven dat ik nog steeds geen voetbal kan zien op tv ?

Ik zit in het zesde leerjaar. In dezelfde klas als mijn beste vriendin. Ze is knapper dan ik, niet slimmer.
’s Avonds rijden we samen met de fiets naar huis. We verzamelen met een groepje op de parking van de school. Een leerkracht begeleidt ons tot aan de kerk. Ze laat ons veilig de drukke weg oversteken, en dan mogen we alleen verder.
Na de bel duurt het altijd even voor iedereen op de parking van de school klaar staat. We praten dan een beetje in een kringetje, meestal over school of jongens.
Vandaag over de herhalingstoets van wiskunde. Iedereen zegt om de beurt zijn cijfer. De meeste zijn niet goed of wel oké. Mijn beste vriendin is aan de beurt. Elf. Daarna kijkt ze mij aan en zegt: ‘Jouw cijfer hoeven we niet te weten, dat is waarschijnlijk toch heel hoog.’
Ik slik mijn negentien door en zwijg.

UIT DE VERGEETPUT

Op 1 september sta ik onwennig op de speelplaats van mijn nieuwe school. Mijn donkerblauwe outfit – gekregen van een oudere nicht die haar zes jaar in uniform er net op heeft zitten – zou ik liefst vanavond nog verbranden. Ik mis mijn eigen comfortabele kleren. En bij uitbreiding de hele lagere school: mijn beste vriendin, mijn oude boekentas, en zelfs de meester.
Het weekend erna breng ik door in kledingwinkels, op zoek naar donkerblauw textiel dat er ietwat draagbaar uitziet. Mijn moeder heb ik thuis gelaten. Haar bankkaart mocht wel mee. En een vriendin met smaak. Die moet voorkomen dat ik slechte kledingkeuzes maak.
Op maandagmorgen stap ik met meer zelfvertrouwen naar school. Het rokje mocht nog korter, strakker en moderner. Maar lelijk is het niet.
Net voor de bel gaat, loop ik nog even naar de wc.
Pas wanneer ik weer tussen mijn klasgenoten in de rij sta, merk ik dat mijn nieuwe rokje achteraan in mijn onderbroekje zit.

UIT DE VERGEETPUT

Mijn buurjongen is precies een half jaar ouder dan ik. Om de zes maanden vieren we samen iemands verjaardag. Die van mij of die van hem.
Vandaag zitten we in het gras en we praten over seks.
Ik weet niet precies hoe oud we vandaag zijn. Kleuters nog.
We praten over seks en ik zeg dat seks piemel in spleet is. Ik weet niet hoe ik dat bedacht hebt.
Hij krijgt de slappe lach.
Ik begin te twijfelen.
Hij stopt niet met lachen.
Ik loop weg.
’s Avonds zit ik samen met mijn moeder op de rand van het bad om mijn voeten te wassen. In de zomer doen we dat elke avond, net voor bedtijd.
Ik was mijn voeten vanavond in stilte.
Mijn moeder vraagt wat er scheelt.
Ik zeg dat ik iets stoms hebt gezegd, en dat de buurjongen mij heeft uitgelachen.
Wat dan?
Ik heb gezegd dat seks piemel in spleet was, en dat kan natuurlijk niet.
Mijn moeder lacht. Dat kan wel, zegt ze.
Ze droogt onze voeten af en haalt een boek uit de kast. Het ei van mama. Een boek voor grote meisjes.

KAAT

Ik ben zeven en ik zit in het tweede leerjaar.
Meestal worden mijn zus en ik meteen na school opgehaald, maar vandaag blijven we in de ‘nabewaking’.
Wanneer mijn papa een half uurtje later aan de schoolpoort verschijnt, besef ik ineens dat ik mijn boekentas in de klas vergeten ben. Die is intussen op slot, dus ik moet eerst langs de directeur om een sleutel op te halen.
Mijn papa en mijn zus staan te wachten bij hun fietsen.
En ik durf niet.
Mijn papa legt uit dat ik gewoon even naar binnen moet gaan, om de sleutel vragen en mijn boekentas ophalen. Maar dat wist ik al.
Ik had mijn boekentas niet mógen vergeten, daar gaat het om.
Ik blijf staan.
Uiteindelijk zet mijn zusje haar fiets weg en stapt flink de gang in. Even later komt ze met mijn boekentas weer naar buiten.
Ze is vijf, zit in de laatste kleuterklas, en kan nog niet eens lezen.

KAAT