Mogen er nog taboes zijn, ja?

beeld,tekst — Kaat op september 13, 2017 om 10:10

Vroeger was het (soms) beter

Nee, niet alles was vroeger beter. Maar heel soms waren de dingen beter gebleven zoals ze waren, zo vindt schrijfster en columniste Ann De Craemer. In een nieuwe reeks columns beschrijft ze wat ze mist van toen het dorp nog de wereld en je eerste pint ‘een mazout’ was. Vandaag: wat is er mis met ‘je zijden kleed aan hebben’?

Chef ‘Vrouwenzaken’ Heleen Debruyne toont bij Van Gils & Gasten de menstruatiecup©één
Columniste Ann De Craemer ©Eric De Mildt

Het nieuwe televisieseizoen was vorige week nog maar goed en wel begonnen of er moest al een taboe worden doorbroken. Dat werd ons vooraf met de nodige bombarie meegedeeld in een trailer van Van Gils & Gasten: later op de avond zou er een gênant moment volgen. Zou Kris Peeters in oranje koersbroek naar de studio komen? Bart De Wever live nog één keer een berenpoot verorberen in frituur ’t Draakse? Nee: Klara-redactrice Heleen Debruyne zou een pleidooi houden om het taboe rond menstruatie te doorbreken. Op de Facebookpagina van Van Gils & Gasten werd Debruyne omschreven als ‘chef vrouwenzaken’. Ik wist niet goed wat ik me bij die containerterm moest voorstellen – chef sjakossen, borstvoedingsbh’s en G-spot? – en vond het nou niet meteen een taboedoorbrekend begrip, maar alla, ik besloot het een kans te geven.

Het begon met een beeld van een marathonloopster die in augustus een wedstrijd had gelopen zonder tampon of maandverband. Op het podium was haar bebloede loopbroek te zien. Van Gils schuifelde op zijn stoel alsof er net een colonne rode mieren op was neergestreken, en tafelgenoten Willy Sommers en Gwendolyn Rutten zaten ongemakkelijk te gniffelen. Het pleidooi ging verder: menstruatie mag geen taboe zijn; we moeten erover praten; er heerst schaamte over en dat is nergens voor nodig want het is een volstrekt natuurlijk iets. Ja, dacht ik, het op zijn hondjes doen beslist ook, dus zullen we ook dat taboe maar doorbreken en er een item in een televisieprogramma aan wijden?

Instructief momentje

Debruyne eindigde haar verhaal met een bijzonder instructief momentje. Ze had een alternatief meegebracht voor de tampon: een menstruele cup. Ze duwde heel taboedoorbrekend het ding in de handen van Willy Sommers, die het zo snel mogelijk teruggaf. Gelukkig maar, want ik vreesde al dat Debruyne arme Willy zou voorstellen om de tekst van zijn klassieker taboedoorbrekend te veranderen in ‘Zeven anjers, zeven rozen, een menstruatiecup voor jouuuuu!’

Ja, dames en heren, vroeger was het in dit geval beter. Ik herinner me dat mijn grootmoeder nooit het woord ‘menstruatie’, ‘regels’ of ‘ongesteldheid’ uitsprak, maar het had over ‘je zijden kleed aanhebben’ – een heerlijke metafoor voor de gevoeligheid waarmee vrouwen op dat moment weleens kampen. Ze liep rood aan toen ze de uitdrukking gebruikte en die schaamte vond ik mooi, net zoals de gêne die ze zichtbaar voelde toen ik als kind haar gaine – Vlaams voor onderjurk – over haar stoel zag hangen. ‘Gaine’ verschilt maar één lettergreep met ‘gêne’, en net zoals dat kledingstuk niet langer bestaat, zijn er mensen die er alles aan doen om de gêne uit onze samenleving te weren. Vinden we onszelf zoveel vooruitstrevender als we alles bespreekbaar willen maken en ‘op tafel gooien’? Was de generatie van mijn grootmoeder minder beschaafd omdat ze alleen in de privésfeer over privézaken praatte?

Teken van beschaving

Ik  vind gêne net een teken van beschaving. De Frans-joodse filosoof Emmanuel Levinas wees erop dat schaamte niet noodzakelijk een negatief gevoel is: schaamte maakt je gevoelig voor de ruimte tussen onszelf en de ander. Dat is een grens die je niet overschrijdt en die Levinas vergelijkt met de ‘zoom van rozen’. Die zoom verwijst naar eerbied, tederheid en rechtvaardigheid. Schaamte geeft ons dan de kans om menselijk te zijn.

Het grootste taboe vandaag lijkt wel dat op schaamte te zijn. Ik hou van rood aangelopen wangen; van willen wegkijken; van respect hebben voor elkaars zoom van rozen. Good old Sigmund Freud heeft flink wat geraaskald in zijn leven, maar hierin moet ik hem gelijk geven: dat het verlies van de schaamte het eerste teken van geesteszwakte is.

Ann De Craemer

Schaamte is dodelijk

tekst — Kaat op mei 1, 2013 om 16:02

CATHERINE ONGENAE
‘Schaamte is dodelijk’, In: De Morgen, 24 april 2013, p. 10-11

Vader

tekst — Stijn op oktober 6, 2012 om 21:16

Vader. Ontkleed je. Nu het nog kan.
Toon mij wat de tijd heeft aangericht
sinds wij samen in bad zaten en ik bewees
dat waterdruppels elkaar willen raken.

Schaam je niet. Wij hebben dezelfde structuur.
De benen, de rug, de nagels en de ontelbare gebaren.
Ik wil geen zevenentwintig jaar wachten
alvorens te zien hoe ouderdomsvlekken
zich verspreiden, de huid verslapt en
aderwanden het begeven.

Wijs mij wat er rest als de liefde
niet langer wordt bedreven.
Noem mij vrouwennamen en laat ons
berustend schateren.

EDDY VAN VLIET

Liepaja

beeld,tekst — Kaat op augustus 30, 2012 om 10:03

“In het [kleine joodse museum van Riga] hangen ook de beroemde foto’s van de kleumende joodse vrouwen in onderkleren, vier vrouwen en een meisje, zich tegen elkaar aan duwend van kou en schaamte. Aandoenlijk lange onderbroeken. Weerloze naaktheid. Op een volgende foto kleden meer mensen zich uit. Nu is er een jongen bij, in een witte broek, veertien, vijftien jaar, hij loopt voorop, handen in de zakken. Dan staat het groepje op de rand van een duin. Op de laatste plaat tuimelen ze naar beneden, tussen de andere lichamen. Daarnaast hangt nog een sterk uitvergrote foto van de jongen. Ik zie nu de blik op zijn gezicht. Grote angst, de mond open. […] Alle foto’s zijn genomen in de duinen, vlak achter deze stad. Op 15 december 1941 werden bij Liepaja zevenentwintighonderd mannen, vrouwen en kinderen door de SS en de Letse hulppolitie doodgeschoten.”

GEERT MAK
In Europa, Amsterdam: Olympus, 2011 (tweeëntwintigste druk), p.202-203

Wingerd

tekst — Kaat op augustus 30, 2012 om 09:46

Laatst was het al laat. Het huis sliep al en ik zat eenzaam nog wat te zappen. Naast mij was begripvol de kater komen liggen. Toen kronkelde uit de afstandsbediening een opwindende scène. Ik stopte met zappen.
En keek.
Kijkend groeide een zekere schaamte. Zelfs slapend, blijkbaar, ziet het gezin de vader zitten. En niet al wat hij doet, is even goed. Ik kon er nog net mee leven en keek onrustig voort. Plots merkte ik dat de kater mij priemend in het oog had.
Toen was de lol eraf.
Ik heb hem bestraffend gemonsterd, maar hij draaide soeverein zijn kopje weg.

Hoe ver is het gekomen dat ik me zelfs schaam voor de blik van een kat? Die blik had geen idee wat de mijne aan het doen was. Toch voelde ik me veroordeeld.

Schaamte, zeggen definities, wordt veroorzaakt door de blik van de ander. Ze schijnt zoals haast alles te beginnen bij de moeder en loopt van vrienden, vijanden, kinderen en geliefden over buren tot de samenleving en ook God.
Ze is vervelend, kan ziekelijk worden, maar is zogezegd ook goed: ze stilt het beest in ons. Zonder de ander kan de ander maar beter uit onze buurt blijven. Dat ze nog niet helemaal feilloos werkt, herhaalt het nieuws zich dagelijks.

Als de definities gelijk hebben, ben ik ook een ander. Natuurlijk, blijkt de bankkaart leeg aan de kassa, of wenst de buur mij een prettige dag als ik verzaligd ontwaak uit de etalage van de plaatselijke lingeriewinkel, dan schaam ik me.
En schaamt de kardinaal zich almachtig nergens voor en noemt de mediatiek vermagerde politicus seksuele intimidatie lafhartig een oud-bourgondisch gebruik, dan schaam ik me peilloos in hun plaats.
Dat is de dagelijkse schaamte en ze kijkt naar de ander.
Maar de diepste schaamte kijkt uit de spiegel.
Over die schaamte is het moeilijk spreken.

Schaamte is van nature stil, schaamteloosheid pronkt met zichzelf. De diepste schaamte is zelfs doodstil. En is er altijd. Ze peutert niet in de overmaatse neus of doet mij niet verlegen op een feestje aankomen. ze zit lager onder mijn vel. Ze is een stille kracht en gaat tussen mij en ik.
Ze is oud, al weet ik niet hoe oud. Misschien even oud als ik. Of misschien is ze langzaam gegroeid. Met de tijd, met het falen, met de toenemende eenzaamheid van het vel.
Ze wordt niet per se rood, ze stottert niet noodzakelijk, ze giechelt niet, ze overbluft zichzelf niet. Maar misschien zit ze wel in elk gebaar dat ik maak. Althans, soms denk ik dat ik ze bij sommige anderen zo zie: als een zwijgzame, bijna geruisloze gêne die hen begeleidt. Niets uitgesprokens, niets dramatisch, niets mededeelbaars en dus zeker geen gesprekstof.

Deze schaamte is iets wat ik bén. Ik kan ze niet echt onderscheiden van de uren. Ze loopt met mij mee als een schaduw. Ik weet niet waar ze vandaan komt. Misschien is ze met de jaren verzameld fijn stof van alle kleine en grotere schaamte.Misschien is ze iets chronisch geworden, zoals sommige hoofdpijn. Misschien kijken alle blikken die mij ooit hebben beoordeeld, betrapt of vernederd, mij nu samen uit één kattenoog aan, ergens in mijn vochtige duisternis vanbinnen.
Misschien is het een wingerd die ooit in de biechtstoel als een stek in mij is geplant.
Ik weet het niet.

Ik weet alleen dat ik ermee zit.
Niet dat ze altijd dodelijk is, deze schaamte. Niet dat ze helemaal onleefbaar is. Soms denk ik zelfs dat ze me in leven houdt.
Om de twee dagen grijnst ze om mijn middelmatigheid, regelmatig giert ze om mijn lachwekkende hoogmoed. En staat mijn schamele naaktheid in de badkamer schrijnend in sokken, dan komt ze niet meer bij.
Andere dag is ze veel strenger. Dan sterf ik aan mijn geheimste schaamte.
Maar die dagen ga ik niet aan uw neus hangen. Die schaam ik me tussen mij en ik. En desnoods de kat.

BERNARD DEWULF
“Wingerd”, in: dS Weekblad, zaterdag 5 mei 2012, nr. 37, p.66

Eva’s gedacht

beeld,tekst — Kaat op mei 10, 2012 om 18:46

EVA MOUTON

107 redenen waarom een mens zich zou kunnen/moeten schamen

tekst — Leerling in het welsprekend schamen op maart 27, 2012 om 18:01

Hiervoor zou een mens zich kunnen (moeten?) schamen…

1) in de winkel aan de kassa staan met een hele rij mensen achter je, net het te betalen bedrag te horen gekregen en beseffen dat je niet voldoende geld bij je hebt
2) een kind slaan
3) liegen
4) bad hair day
5) dat je vader in het openbaar uit zijn krammen schiet tegenover je moeder/ je broer / jou
6) dat je niet van huis wil vertrekken zonder een zoen van je moeder te hebben gehad, al ben je geen kind meer
7) als je ouders je afzetten bij je grootouders om er een week te logeren, dat je dan ’s avonds in je bed huilt omdat je je ouders mist, hoewel je erg veel zin hebt in die week bij je grootouders; niet willen dat ze zien dat je een beetje heimwee hebt, omdat je ze niet wil kwetsen
8 ) over straat lopen met een volle zak boodschappen die plots scheurt; gevolg: al je boodschappen verspreid over het voetpad
9) je weet dat je moeder achter je fietst en wil haar nog iets zeggen, na een tijdje hoor je een fiets dichterbij komen, je begint je relaas en plots blijkt dat je tegen een wildvreemde bezig bent
10) je lach die misschien een beetje abnormaal klinkt
11) je figuur
12) waar je in gelooft, of je al dan niet gelooft
13) kindermisbruik
14) een moord
15) voor de grap tegen je broer zeggen dat je grootmoeder net overleden is, gewoon om te zien wat zijn reactie is
16) je ouders uitmaken voor het rot van de straat
17) dat je schoenen met hieltjes aanhebt, waarvan er één een beetje stuk is en je de hele tijd afwisselend een mooi klakgeluid maakt en bij de volgende stap een schel geluid van een ijzeren punt die de grond raakt
18) iets grappigs vertellen dat niemand grappig blijkt te vinden
19) egoïstisch zijn
20) een snoepje stelen uit een winkel
21) achter iemands rug slecht spreken over die persoon
22) hoe je overkomt naar de buitenwereld toe
23) in het buitenland nog zo je best doen om de lokale taal te gebruiken in contact met de inwoners van dat land en er maar niet in slagen
24) dansen, omdat je weet dat je het niet goed kan
25) dat je niet weet hoe het voelt gekust te worden
26) als je beloofd had iemands geheim te bewaren en het al dan niet opzettelijk toch verklapt
27) je outfit
28) je moet dringend ergens naartoe, maar hebt thuis net erg gehuild; de tranen zijn opgedroogd, maar je ogen zien nog rood, en dan maar hopen dat niemand het ziet
29) vluchtmisdrijf plegen
30) in een volle aula je hand opsteken om iets te vragen aan de docent
31) over de speelplaats lopen, bang om uitgelachen te worden
32) ergens van overtuigd zijn, het in geuren en kleuren aan de man brengen, totdat blijkt dat je het niet bij het rechte eind had met je veronderstelling (en daar dan op gewezen worden)
33) als volwassene nog steeds graag naar liedjes van Samson & Gert en zo luisteren
34) als je plots merkt dat je net je regels hebt gekregen en dat je er niet op voorzien was met alle gevolgen van dien
35) dat iemand die boven je staat je een vraag stelt en dat je geen antwoord hebt, dat je geen idee hebt waar het over gaat
36) dat je thuis financieel krap bij kas zit
37) dat je nooit hebt leren zwemmen/fietsen/…
38) in de winter uitglijden over het ijs in een drukke winkelstraat
39) over het feit dat je huis na twintig jaar nog steeds niet in orde is, bv. dat de muren nog altijd alleen maar zijn bepleisterd
40) dat je de verjaardag vergeet van iemand die je nauw aan het hart ligt
41) hoe je op een foto staat
42) slechte punten op school (ev. incl. de bekendmaking ervan aan je ouders)
43) vertellen aan een vriend hoe je je vanbinnen voelt, blijk geven van je kwetsbaarheid
44) zingen op de fiets wanneer er plots iemand voorbij rijdt/wandelt/…
45) als je na je examen de deur van de aula maar niet open krijgt, omdat die gewoon wat klemt, terwijl er nog tientallen mensen examen aan het afleggen zijn
46) je ware gevoelens voor een bepaald(e) jongen/meisje
47) je seksuele geaardheid
48) voor de tijd die je in de gevangenis hebt doorgebracht
49) naar een verjaardagsfeestje gaan, waarvoor je je moet verkleden
50) als je net een optreden in de muziekschool achter de rug hebt voor je instrument en je zelf weet dat je ‘heel veel fouten’ hebt gemaakt en je het liefst onmiddellijk de zaal uit zou willen rennen maar je niet kan
51) je gewicht
52) puistjes
53) roos in je haar
54) beseffen dat je in een brief aan een belangrijke, professionele instantie, die je net hebt verzonden, een dt-fout/spellingsfout hebt laten staan
55) een moedervlek
56) een litteken
57) dat je vooraan in de klas een spreekbeurt moet geven
58) iets zeggen dat de ander kwetst
59) je eigen naaktheid, zowel letterlijk als figuurlijk
60) je persoonlijke voorkeuren op allerlei vlakken
61) dat je als vrouw voor een tijdje op een mannenfiets moet rijden, omdat jouw fiets bij de fietsenmaker is/momenteel niet beschikbaar is
62) op straat mensen in nood (bv. bedelaars, een kind dat viel, iemand wiens portefeuille op de grond valt) niet helpen en ze straal voorbijlopen, hoewel je weet dat dat niet het juiste is
63) onwetendheid
64) je kan niet goed tekenen
65) te laat komen op een afspraak
66) een afspraak vergeten
67) in een pashokje een kledingstuk niet meer uitkrijgen
68) een belofte niet nakomen
69) tijdens een gelegenheid waarvoor het de bedoeling was dat iedereen zelf iets klaarmaakte/bakte om op te eten, merken dat jouw creatie er het minst smakelijkst uitziet
70) de gedragingen, houding, woorden van een ander
71) je grootte
72) in deze hoogtechnologische wereld niet in het bezit zijn van een computer/een gsm omdat het je aan middelen ontbreekt om er je één aan te schaffen
73) je kind te vondeling leggen
74) in dronken toestand verschijnen op een formele bijeenkomst
75) kindsoldaten rekruteren
76) dat je in een overladen circustent uit het publiek gepikt wordt om tijdens de show te assisteren
77) dat er na meer dan een jaar nog altijd geen nieuwe regering is in België
78) haatmails sturen naar Frank Deboosere om hem te zeggen dat hij de dood van de 5 slachtoffers van het Pukkelpopdrama op zijn geweten heeft
79) er op een feest in het bijzijn van al je vrienden niet in slagen een champagnefles te ontkurken, hoe hard je het ook probeert
80) tijdens het optreden van een koor waarvan je lid bent, plots een valse noot ten tonele brengen, hoewel je zo lang op de liedjes had geoefend
81) plots merken dat je je T-shirt/trui achterstevoren of binnenstebuiten aan hebt
82) je trouwring kwijtspelen
83) iemand straffen voor iets waar die persoon voor niets tussen zat/iemand iets verwijten waarvan je weet dat die persoon er niets mee te maken had
84) de schuld op iemand anders steken
85) je moeder niet helpen in het huishouden, enkel en alleen omdat je geen zin hebt
86) lachen met de ellende die een ander doormaakt
87) toezien hoe iemand lijdt en er geen actie tegen ondernemen (bv. hongersnood in Afrika, natuurramp)
88) een beugel moeten dragen
89) huilen in het openbaar
90) zonder toestemming van de betrokken persoon binnendringen in zijn of haar privéleven (bv. paparazzi)
91) iets niet durven (bv. niet van de springplank in het zwembad durven springen, niet in het diep durven zwemmen)
92) je volledig laten gaan tijdens een dessertbuffet, terwijl je beloofd had gezonder te gaan eten
93) je moet voorlezen tijdens een eucharistieviering en je leest de verkeerde tekst voor
94) na een feest bij een vriend(in) thuis was je mee af en plots laat je een duur wijnglas uit je handen glippen, waarna het met veel lawaai de grond ontmoet
95) zeggen ‘Amai, ’t is hier stil. Is er iemand gestorven of zo?’, wanneer niet veel later blijkt dat dat ook echt het geval is
96) verhaal van een meisje dat een jaar in Finland verblijft met AFS (2011-09-06): “Ik zit hier nu in Finland en ik ben volop bezig de woordjes te leren. Dat lukt natuurlijk niet altijd even goed. Ik durf soms wel eens een woordje te zeggen dat totaal verkeerd is. Zo was ik de tweede dag volop bezig post-its te kleven in het huis. Ik plakte op de sofa ‘paikka’, want mijn woordenboek zei dat het ‘zetel’ betekende, maar het bleek ‘van mij’ te betekenen. Het was wel een beetje gênant toen mijn gastmoeder mij daarover aansprak.”
97) ontbossing
98) je ouders/bepaalde familieleden
99) je kleding/je schoenen
100) vrienden die zich zat drinken
101) zelfmoordgedachten hebben
102) je even heel ongelukkig voelen
103) allergie
104) rommel in je huis als je bezoek hebt
105) op kamp toch maar 2x/dag je tanden poetsen, net als alle anderen, om niet te moeten toegeven dat je het bij je thuis eigenlijk maar 1x/dag doet
106) je voor- en/of familienaam
107) je schamen omdat je je schaamt

Dit gedicht schaamt zich

tekst — Kaat op november 29, 2011 om 13:26

Dit gedicht schaamt zich gedicht te zijn
woede wil andere wapens dan woorden
ja het schaamt zich gedicht te zijn en geen schot
waarmee het – dichter – jouw beul kan
vermoorden.

LUCEBERT

De sabelsprinkhaan

tekst — Kaat op juni 24, 2011 om 13:57

De sabelsprinkhaan wilde zich ook wel eens schamen, net als iedereen.
Maar hij wist niet wat dat was en hoe dat voelde.
Hij ging naar de boktor.
‘Ik ben zo zelfingenomen, boktor,’ zei hij. ‘Ik vind mijzelf het bijzonderste dier dat er bestaat. En dat ben ik ook. Kijk maar.’
Hij draaide op zijn hakken in het rond.
De boktor wierp een blik op hem en ging toen door met zijn werk: een toeter maken voor de kikker, zodat zijn gekwaak tot voorbij de horizon te horen zou zijn en iedereen die daar woonde er ook eens van genieten kon.
‘Ik heb me nog nooit ergens voor geschaamd,’ ging de sabelsprinkhaan verder. ‘En dat wil ik ook wel eens. Ik wil alles wel eens. Als ik me heb geschaamd wil ik gaan tobben, dat heb ik ook nog nooit gedaan, en daarna wil ik tot inkeer komen. Er is zòveel…’
De boktor had nog wat schaamte liggen. Wel ja, dacht hij.
De sabelsprinkhaan wreef zijn voelsprieten over elkaar en zei: ‘Ik ben zeer benieuwd.’
De boktor gaf hem de schaamte. Maar hij was met zijn gedachten bij de vérreikende toeter voor de kikker, en gaf veel te veel.
De sabelsprinkhaan dankte hem, ging naar buiten, werd vuurrood, holde weg, verschool zich achter een boom, stak zijn hoofd daar onder de grond, verscheurde — met zijn hoofd onder de grond — zijn kleren, stikte bijna en vond het verschrikkelijk dat hij de sabelsprinkhaan was.
Hij hoopte vurig dat niemand hem zou zien en vreesde dat de wenkbrauwmotmot langs zou komen en smalend op zijn vuurrode, verfomfaaide lijf zou neerkijken, terwijl zijn hoofd nog onder de grond zat.
‘Ach ja…’ hoorde hij hem al zeggen, ‘een van ons moet de gewoonste zijn… dat hij dat is… tja… in feite ben ik hem nu al vergeten… alleen al die onbeduidende benen… en dat nietszeggende ruggetje… hu…’ En hij zou vlug doorlopen.
Toen het donker werd trok de sabelsprinkhaan zijn hoofd uit de grond en sloop zo onopvallend mogelijk terug naar het huis van de boktor.
Hij klopte op de deur. ‘Boktor, boktor…’zei hij zachtjes, terwijl de zweetdruppels van zijn voorhoofd alle kanten opspatten. ‘Kan ik ook onzichtbaar worden?’
Maar de boktor sliep al.
De sabelsprinkhaan schoof de schaamte onder de deur door en liep het bos in.
Hij rechtte zijn rug en keek fier om zich heen. Niemand zag hem. Die verschrikkelijke wenkbrauwmotmot slaapt natuurlijk al, dacht hij. Die is moe van belachelijkheid. Ik kan er gewoon niet bij hoe belachelijk die is.
Hij liep verfomfaaid, maar zelfingenomen verder. Ik ben weer bijzonder, dacht hij, en wreef zich in zijn voelsprieten.
Maar zijn zelfingenomenheid was zwaar geworden en leek als een steen op zijn rug te liggen, en of hij weer het bijzonderste dier was dat er bestond wist hij niet zeker meer, en hij wist ook niet hoe hij daar achter kon komen.

TOON TELLEGEN

Een man dacht dat hij vrij was

tekst — Stijn op februari 15, 2011 om 20:43

Een man dacht dat hij vrij was
en een engel sloeg hem neer

de man zei dat hij vrij was
en weer sloeg de engel hem neer

de man zei opnieuw dat hij vrij was
en opnieuw sloeg de engel hem neer

toen schreeuwde de man dat hij vrij was,
dat hij altijd vrij was, dat hij nooit iets anders dan vrij zou zijn,
maar de engel sloeg hem tot bloedens toe neer

en schaamte en vergeefse moeite woeien op
en verspreidden zich als stof
over de grijze aarde

en de man stamelde dat hij vrij was,
dat hij dacht dat hij vrij was

en de engel vloog weg.

TOON TELLEGEN

Impasse

tekst — Kaat op februari 11, 2011 om 03:42

Wij stonden in de keuken, zij en ik
Ik dacht al dagen lang: vraag het vandaag.
Maar omdat ik mij schaamde voor mijn vraag
wachtte ik het onbewaakte ogenblik.

Maar nu, haar bezig ziend in haar bedrijf,
en de kans hebbend die ik hebben wou
dat zij onvoorbereid antwoorden zou
vroeg ik: waarover wil je dat ik schrijf?

Juist vangt de fluitketel te fluiten aan,
haar hullend in een wolk die opwaarts schiet
naar de glycine van het tuimelraam.

Dan antwoordt zij, terwijl zij langzaamaan
druppelend water op de koffie giet
en zich de geur verbreidt: ik weet het niet.

MARTINUS NIJHOFF

24 rollen

tekst — Kaat op januari 8, 2011 om 17:12

Het ergste is als ik wc-papier moet
halen dat in de reclame is, want
dat verkopen ze met vierentwintig
rollen samen in doorzichtig plastic,

zodat iedereen op straat ziet wat het
is en denkt: nou zeg, dàt kind gaat
prinsheerlijk zitten poepen! Terwijl
ik nòòit zelf toiletpapier zou kopen

als het niet van mama moest. Ik kijk
naar de grond; ik kan toch niet tegen
iedereen op straat roepen: ’t is voor
mijn moeder! Het is voor mijn moeder!

TED VAN LIESHOUT

De vuilniszak

tekst,vragen & opdrachten — Kaat op december 5, 2010 om 00:36

ik ben ten einde raad
bij de éne waar een paar verdorde bloemen door de
zuurgeworden bami heensteken en die ik gisteren al niet
dicht kreeg heb ik over alles heen nog de rest van de
yoghurt gegooid
de andere heb ik uiteindelijk dichtgekregen
maar toen ik hem optilde bleek er onderin een gaatje
te zitten waar een tak doorheen stak
waarlangs een straaltje sap liep
dat erg stonk
wat nu — denk ik —
ik loop naar het raam en zie de andere allemaal netjes
buiten staan in groepjes van twee of drie
alleen voor mijn deur staat niets
ze heeft wéér geen huisvuil zullen ze zeggen
ze eet alles op
verdorde bloemen
melkflessen
aardappelschillen
koffiedik
alles
op straat zullen ze met een boog om me heenlopen en
als ik langskom zullen ze schrikken en gauw hun huizen
inschieten
ze zullen hun kinderen binnenroepen en hun honden op
me loslaten
ik zal vereenzamen en de zin van het leven niet meer
zien
wat nu — denk ik —
ineens heb ik de oplossing
ik pak een nieuwe vuilniszak en kruip erin
ik zet mezelf naast de andere twee
er valt een zware last van me af
ik ben opgelucht
ik heb geen verantwoordelijkheid meer
ik kan hoogstens nog denken
als jij maar niet vergeet om de vuilniszakken straks
buiten te zetten
méér kan ik niet doen
als je thuis komt zul je kwaad zijn
ten eerste kun je me niet vinden en ten tweede heb ik
wéér de vuilniszakken niet buiten gezet
zuchtend zul je ze één voor één oppakken en al gauw staan
we met z’n drieën voor de deur
met mij zul je een beetje moeite hebben maar dat heb
je wel vaker en tenslotte is dit de laatste keer
in de straat zullen ze zeggen
hé daar heb je op het laatste nippertje toch nog het
huisvuil van nummer 21
hun houding ten opzichte van mij zal plotseling
veranderen
maar het is te laat
fluitend neemt een donkere gastarbeider me in zijn
armen
en onder gerinkel van ijzer
en het  luiden van de bel
vertrek ik
na een leven van zorgen over alles waar je
altijd aan moet denken
naar de grote vuilnisbelt
waarvan nog nooit iemand is teruggekeerd

LISELORE GERRITSEN

_____________________________________________________

> Wat zegt je afval over jou(w leef- & eetgewoonten)?

>> Maak een wandeling door je buurt wanneer het afval buiten staat, neem een foto van een opmerkelijk hoopje vuilniszakken, en bedenk er een verhaal bij…

Schaamde me dood

tekst — Kaat op december 4, 2010 om 18:48

We gingen naar zee. Mijn oma klom op de keien,
die zwarte, die een mijl in het water steken.
Wij op het strand zagen haar, armen wijd,
dun knotje los, zwarte winterjas open,
glibber glibber over wier en algen lopen,
hoorden haar de ergste woorden schreeuwen,
schuddend met haar vuisten naar de bleke,
schichtig achteruit vliegende meeuwen.

Op het eind (we hadden stijve monden, konden
geen voet verroeren) draaide ze toch nog om.

Je moet, zei mijn vader, bij grootouders altijd even
denken: hoelang hebben ze nog te beven.

EVA GERLACH

Het paar

tekst — Kaat op december 4, 2010 om 00:08

Hij

Ik wil iets zeggen maar ik ben ervoor beschaamd…

Zij

Als je verlangen naar iets moois of eerbaars ging
en als je tong niets onvertogens wilde vragen,
dan hield je niet beschaamd je ogen neergeslagen
maar had ervan gesproken zonder aarzeling…

SAPPHO

Levensloop

tekst — Kaat op december 3, 2010 om 18:58

voor bijna alles heb ik mij geschaamd.
Mijn nek, mijn haar, mijn handschrift en mijn naam,

de schooltas die ik van mijn moeder kreeg,
mijn vader die zich in een blazer hees,

het huis waar ik voor vriendschap heb bedankt.
Maar nu mijn vader aan vijf slangen hangt,

zijn mond steeds heser over afscheid spreekt,
nu hurkt mijn schaamte in een hoek. Hij stierf

zoals hij in zijn Opel reed: beheerst,
correct, zijn ogen dapper op de weg.

Geen zin in dom geworstel met de dood.
Hoe alles wat ik nog te zeggen had

onder de wielen van de tijd wegstoof.

MENNO WIGMAN

hoe diep

tekst — Kaat op december 2, 2010 om 15:28

Er komt een dag dat ik besluit:
geen schaamte om mijn kleren uit,
jouw handen toelaat op mijn huid,
al weet ik nog niet wie jij bent.

Voorlopig schaam ik mij nog door.
Twee blote lijven vind ik goor,
omdat ik nog bij niemand hoor
die ’t mijne al van buiten kent.

Hoe diep gaat liefde, is de vraag.
Hoe ver voorbij de randen?
Tot in mijn ingewanden?
Tot hart en lymfeklieren?
Tot botten, pezen, spieren?
Hou jij ook van mijn nieren?
Of gaat de liefde toch misschien
alleen tot wat het oog kan zien?

Stel dat ik door een ongeval
mijn lichaam niet meer voelen zal,
aai jij dat lichaam dan nog wel?
Of stopt de liefde bliksemsnel?

Hoe diep gaat liefde, is de vraag.
Hoe ver voorbij de randen?
Tot in mijn ingewanden?
Tot hart en lymfeklieren?
Tot botten, pezen, spieren?
Hou jij ook van mijn nieren?
Of gaat het om de schone schijn:
dit vel dat ik probeer te zijn?

Stel dat ik door een ongeluk
mijn been verlies en loop met kruk,
kus jij die kruk dan of dat been?
Of stopt de liefde dan meteen?

TED VAN LIESHOUT

Het schaampaard

tekst,vragen & opdrachten — Kaat op november 30, 2010 om 21:53

Geïnspireerd door de wondermooie déchirures van Willem van Malsen schreef Kees van Kooten zijn eerste kinderboek: een lang, geestig rijm waarin het verhaal wordt verteld van een paard dat zich schaamt voor zijn ‘plofsels’ en dat pas gelukkig wordt als het ongezien en ongestoord kan ‘ploffen’. Een prachtig prentenboek, op groot formaat en geheel in kleur.

“Het Schaampaard kon wel huilen.
Waar moest zij zich verschuilen
als zij discreet wou ploffen
en er iemand langs kwam sloffen?

(Schaampaard was zo chic dat zij
wat zij doen moest in haar wei
– je krijgt aandrang en het kietelt –
maar als ‘ploffen’ had betiteld.)

Mensen hebben hun toiletten
waar zij vrijuit kunnen spetten;
dan is monddicht een pleziertje.
Maar wie zag ooit een diertje
met een wit wc-papiertje?

Dus je snapt hoe zij het vond
zoals ze daar te kijk stond,
met die misbaksels in haar gras.
Het was scrabeus. Het gaf geen pas.

Het was ook onhygiënisch.
Als zij een stap verzette
en dan zo’n plofbol plette
werd half haar onderbeen vies.

Abbah! Haar hoef! Het plakt eraan!
Komt ‘behoefte’ daarvandaan?
Schaampaard hinnikt naar de maan:
moet dit zo eeuwig doorgaan,
waar kan ik straks nog schoon staan?” (p.8-10)

KEES VAN KOOTEN

_____________________________________________________

> Ben jij zo’n type dat het moeilijk vindt om naar het toilet te gaan als er iemand in de buurt is? Of trek jij je daar net niks van aan?

>> Ontwerp je ideale wc-hokje… (Welk type bril? Welke achtergrondmuziek? Temperatuur? Lectuur? Geur?)

De helaasheid der dingen

tekst — Kaat op november 30, 2010 om 14:03

“Mijn vader zat altijd met de deur wagenwijd open te schijten. Zijn humus stonk buitenaards naar jarige kaas en vaak stond hij in zijn blote klokken in de gang, op twee meter van de pot, zodat ik niet kon doen alsof ik hem niet hoorde, en riep hij me hem een nieuwe rol toiletpapier of het andere stuk van de krant te bezorgen. Jaren was het zo gegaan, en het systeem werkte uitstekend: mijn vader kreeg zijn rol toiletpapier en zijn stuk krant altijd meteen. Maar nu Sylvie, mijn Brusselse nichtje, erop keek, leken wij ons opeens te willen verontschuldigen voor onszelf. We schaamden ons omdat we ’s ochtends krabbend en schartend in onze onderbroek de trap afdaalden. We schaamden ons omdat we voor televisie lagen te paffen met onze zweetvoeten op tafel. We schaamden ons om de kilo’s rauw gehakt die we aten voor de goedkoop en het gemak, en omdat we met onze blote hand in dat gehakt grepen en het goedje zo in onze mond staken en doorspoelden met koude koffie die ergens nog in een mok van gisteren was blijven staan. We schaamden ons om de wormen die we van het gehakt kregen en waartegen wij niets ondernamen. We schaamden ons om onze scheten die we lieten als kapelmeesters, de boeren die we vrije doorgang lieten. We schaamden ons om onze vloeken om niets, om het schaamhaar dat we ruifden boven de plee, om onze teennagels die we manueel korter scheurden en die vervolgens maanden bleven liggen op de mat. We schaamden ons om de sigaretten waarmee we in slaap vielen in de zetel, onze nicotinebruine tanden, onze bierlucht. We schaamden ons om de sletjes die mijn grootmoeder onaangekondigd aantrof bij het ontbijt en aan wie ze steeds opnieuw de naam moest vragen. We schaamden ons om onze dronken gezangen, onze smerige taal, ons braaksel en de steeds frequentere bezoeken van politie en deurwaarder. We schaamden ons, maar we deden er niets aan. ” (p.13-14)

DIMITRI VERHULST

nieuwe schoenen

tekst,vragen & opdrachten — Kaat op november 29, 2010 om 22:15

Moeders moeten niet hun kinderen mee de stad in
nemen en dan achterlijk doen. Vooral niet in drukke
winkelstraten, waar iedereen loopt die de tijd heeft
om rond te kijken. Moeders moeten buiten niet te
hardop praten. En als moeders merken dat hun arme

kinderen zich doodschamen en een paar passen
inhouden om er niet bij te horen, moeten ze niet
expres gaan huppelen zodat echt iederéén ziet dat
ze aanstelsters zijn die hun kinderen voor de lol
voor schut zetten. Moeders moeten zeker niet zingen

midden in de stad als ze begrijpen kunnen dat hun
kinderen wel door de grond zouden willen zakken.
O, moeders hoeven zich niet te verstoppen in stilte,
maar eigenlijk liever wel, als een kind enkel nieuwe
schoenen moet en die moeder naar buiten mag

van mij.

TED VAN LIESHOUT

_____________________________________________________

> Wanneer heb jij je al eens geschaamd voor je moeder (vader)?
Of wanneer heb je als moeder (vader) gevoeld dat je kinderen zich voor jou schaamden?

>> Zoek eens een (jeugd)foto van je moeder (vader) waarvoor je je schaamt…

Volgende pagina »
© 2017 | SCHAAMTE.BE | Kaat Haest